Erica J. Peters - Đối kháng, Cạnh tranh và Tiệm ăn: Công nhân Việt tại Pháp giữa hai cuộc thế chiến (kỳ 2)

Nguyệt Cầm dịch

Chuẩn bị sân khấu cho các tổ chức của công nhân

Vào đầu thập niên 1920, công nhân Việt ở Pháp dường như có rất nhiều điểm chung với sinh viên Việt và các nhà hoạt động chống thực dân. Điều này là do những nỗ lực của Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh trong tương lai, người đã dành nhiều năng lượng để xây dựng những chiếc cầu nối kết các cộng đồng thuộc địa tại Pháp. Vào năm 1921, ông và các nhà hoạt động khác thành lập the Union Intercoloniale [Liên hiệp thuộc địa], với mục đích đoàn kết các nhóm dân thuộc địa trong cuộc đấu tranh chung giành độc lập từ tay người Pháp.[1] Nguyễn Ái Quốc vận dụng tài năng quảng bác của ông để làm việc chung với nhiều người có gốc gác khác nhau: ông thúc đẩy công nhân và sinh viên Việt hợp tác và khuyến khích họ tìm đến những điểm tương đồng với các nhóm dân thuộc địa khác sống dưới sự thống trị của Pháp.[2] Là chủ biên của Le Paria, tờ tạp chí hàng tháng của Liên hiệp thuộc địa, Nguyễn Ái Quốc kêu gọi công nhân cũng như các nhà hoạt động từ các thuộc địa khác; ông làm việc ngày đêm để phân phát báo bên ngoài khuôn khổ nhà máy nhằm đến được với một lượng độc giả rộng rãi hơn. Cuối cùng, tờ báo có khoảng hai ngàn độc giả, bao gồm một số nhỏ ở thuộc địa, mặc dù tạp chí này không bao giờ thực sự là “diễn đàn của người vô sản thuộc địa” như nó tuyên bố.[3]

Erica J. Peters - Đối kháng, Cạnh tranh và Tiệm ăn: Công nhân Việt tại Pháp giữa hai cuộc thế chiến (kỳ 1)

Nguyệt Cầm dịch

Mùng Một Tết 1927, ba mươi hội viên Hội Đầu bếp Đông Dương ở Paris [Association des Cuisiniers Indochinois] tụ họp tại một tiệm café ở Quận Tám ăn mừng việc sắp khai trương liên doanh mà họ đã chuẩn bị năm tháng ròng – một tiệm ăn Việt ở Khu Latin. Nhưng không khí chẳng mấy chốc trở nên nặng nề. Trước hết, tập thể đầu bếp người Việt có mặt ở đó bác bỏ đề nghị của chủ tịch về việc hợp nhất với tổ chức sinh viên Việt, the Asociation Mutuelle des Indochinois [Liên hiệp Đông Dương] (AMI). Đầu bếp Ngô Văn Minh, một trong những người tài trợ cho liên doanh sắp khai trương, hớt hải chạy vào báo rằng mình đang bị bạn gái Pháp của một đầu bếp người Việt khác tố cáo là biển thủ. Vì đang bị nghi ngờ, Ngô Văn Minh sẽ phải dè chừng và không thể đầu tư sáu mươi ngàn francs tiền “kiếm chui” vào nhà hàng được nữa. Khi hai cô bồ Pháp của hai đầu bếp bắt đầu to tiếng với nhau ngoài phố, thì liên doanh sụp đổ, trở thành nạn nhân của vụ cãi vã mới nhất trong cộng đồng người Việt tại Pháp.[1] Sự kiện nhỏ này phản ánh chia rẽ trong nội bộ cộng đồng và mở ra đầu mối để ta tìm hiểu xem công nhân Việt ở Pháp giữa hai cuộc thế chiến muốn gì. Họ có vai trò gì trong bàn cờ chính trị lớn hơn của Đảng Cộng sản Pháp (PCF), Đảng Lập hiến Việt Nam, và nhiều phong trào chống thực dân khác ở Pháp? Và ngoài chính trị ra, họ còn bỏ công bỏ của vào những lĩnh vực gì?

Vũ Tường – Nhà hát hiện đại nhất Việt Nam

Chính quyền Hà Nội vừa thông báo kế hoạch xây “nhà hát hiện đại nhất Việt Nam” bên bờ Hồ Tây. Câu chuyện viễn tưởng dưới đây vừa thú vị vừa có giá trị thời sự. Chúng tôi phát hiện câu chuyện này khi nghiên cứu các báo chí xuất bản vào thập niên 1930s ở Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Hy vọng câu chuyện này (và những tư liệu lịch sử khác chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu khi có dịp) giúp cho các bạn yêu lịch sử có thêm tư liệu sinh động về một giai đoạn thú vị trong lịch sử Việt Nam mà nay không được nhắc đến hoặc bị bóp méo có hệ thống. Ngọ Báo là một trong những tờ báo tư nhân lớn ra hàng ngày ở Hà Nội do Bùi Xuân Học làm chủ nhiệm. Bài báo được ghi lại hoàn toàn theo bản gốc. Tác giả ký bút danh Sunlight, có lẽ là người phụ trách trang phim ảnh của Ngọ Báo.

Vũ Tường – Đọc Việt Nam 1946: Chiến tranh đã bắt đầu ra sao

Điểm sách Vietnam 1946: How the War Began (From Indochina to Vietnam: Revolution and War in a Global Perspective) của Stein Tonnesson, NXB ĐH California, Berkeley, 2010.[1]

Năm 1946 là một thời điểm rất quan trọng trong lịch sử Việt Nam khi nước này vừa thoát ra khỏi ách thuộc địa. Trong quyển Vietnam 1946, sử gia Na Uy Stein Tonnesson theo dõi quá trình diễn biến quan hệ Việt-Pháp từ nhân nhượng đến xung đột qua hai biến cố: Hiệp định sơ bộ 6-3-1946 và biến cố 19-12-1946 khi chiến tranh bùng nổ. Tonnesson trình bày hai phát hiện quan trọng. Thứ nhất, Hiệp định sơ bộ 6-3 có được do công của các tướng lãnh Quốc dân Đảng Trung Quốc đã cố gắng môi giới cho cả hai bên Pháp Việt tiến hành đàm phán. Mặc dù thực ra sau năm 1945, Paris chỉ muốn bảo vệ quyền lợi của Pháp ở Nam bộ, các viên chức Pháp ở Đông Dương đặt kế hoạch giành quyền kiểm soát lâu dài cả miền Bắc khi họ điều quân ra Bắc để thay thế quân đội chiếm đóng Quốc dân Đảng Trung Quốc. Nếu không có phía Quốc dân Đảng Trung Quốc gây áp lực mạnh đối với cả hai bên Pháp Việt để ký Hiệp định sơ bộ 6-3, chiến tranh có lẽ đã bùng nổ vào lúc đó. Phát hiện thứ hai của Tonnesson liên quan đến câu hỏi ai chịu trách nhiệm đối với việc chiến tranh nổ ra vào ngày 19-12-1946. Cũng như đối với trường hợp trên, Tonnesson cho thấy những viên chức Pháp ở Đông Dương làm trái với chỉ thị của chính phủ Pháp khi họ khiêu khích chính phủ Việt Minh để nhử Việt Minh tấn công trước. Quân đội Việt Minh đã cố gắng không trả đũa các trò khiêu khích của quân Pháp trong một thời gian, nhưng cuối cùng đã sập bẫy và nổ súng vào ngày 19-12, chỉ vài ngày sau khi chính phủ Đảng Xã hội lên cầm quyền ở Pháp và mở ra triển vọng đạt được hòa bình bằng con đường thương thuyết. Tonnesson cũng phê bình tướng Võ Nguyên Giáp, vị Tổng tư lệnh của Việt Nam, vì đã ra lệnh khai chiến hoặc đã không ngăn cản được binh sĩ của ông ta nổ súng vào đêm 19-12-1946.

Kiến Hào - Trần & Hồ tranh vấn

Bình Dương, mùa Đông, tháng 10 năm Giáp Ngọ 2014. Nhân dịp về Bến Cát ăn giỗ, trên đường trở về nhà kẻ hàn sĩ vui chân lạc bước vào thành phố mới. Cảm thấy trong người không được khỏe vội dừng lại bên đường, ngả lưng trên vệ cỏ ngay góc ngã tư Trần Thủ Độ & Hồ Quý Ly. Không ngờ thấm hơi men nên nhắm mắt làm luôn một giấc. Gió heo may đem hơi lạnh hoà cùng sương đêm càng làm cho không gian thêm phần cô tịch. Tình cờ trong buổi âm dương giao hoà, mập mờ nhân ảnh nửa hư nửa thật lại có cơ duyên trộm nghe những lời trao đổi của hai nhân vật lịch sử nêu trên. Nay xin ghi chép lại hầu các bạn yêu Việt sử, với tất cả lòng nghiêm cẩn sợ sệt. Nếu có điều chi không được như ý xin người đọc lượng thứ vì trong cõi u minh tâm thần bất định, rất dễ nghe gà hoá cuốc. Nay kính.